X
تبلیغات
بوم شناسی

همانگونه که قبلاً بیان شد کلیه اکوسیستم ها نیازمند دریافت انرژی هستند. اما منبع این انرژی چیست؟ در واقع به طور متوسط تشعشع دریافتی از خورشید بخش عمده ای (۹۷/۹۹ درصد) از کل انرژی دریافتی بیوسفر (لایه باریک سطح کره زمین که در بر گیرنده موجودات زنده می باشد) را در بر می گیرد. اما اکوسیستم ها تحت تاثیر سایر منابع انرژی همچون حرارت داخلی زمین (Geothermal)، جاذبه زمین، جاذبه ماه و سایر ستارگان و سیارات و نور سایر ستارگان نیز قرار دارند که بخش جزئی و در بسیاری از موارد قابل چشم پوشی از انرژی دریافتی را به خود اختصاص داده اند.

انرژی خورشیدی در قالب امواج الکترومغناطیس از کره خورشید به فضا ارسال می گردد که در این میان سهم زمین از انرژی ساطع شده بسیار ناچیز (۱۰- ۱۰ . ۵) است. بخشی از این انرژی منعکس و مابقی در مقادیر متفاوت صرف تغییرات درجه حرارت،تبدیل حالت آب (جامد، مایع و گاز)، ایجاد جریان های اتمسفری (باد) و آبی و بالاخره تولید ماده آلی در قالب فتوسنتز می شود. مقدار انرژی دریافتی از خورشید جهت حفظ و تداوم بقاء اکوسیستم بیوسفر بسیار مهم می باشد. میزان تشعشع خورشید که به پشت اتمسفر زمین می رسد اصطلاحاً ثابت خورشیدی نامیده می شود که مقدار آن بر حسب ایام سال و عرض جغرافیائی متفاوت و به طور متوسط حدود ۲ کالری در سانتیمتر مربع در دقیقه می باشد.       

نوشته شده توسط  در ساعت 16:52 | لینک  | 

 

واژه اکوسیستم (Ecosystem) که از بنیانی ترین مفاهیم بومشناختی می باشد مخفف کلمه مرکب سیستم اکولوژیکی (Ecological system) می باشد. یک اکوسیستم عبارت است از مجموع موجودات زنده (‌Biocenose) و محیط فیزیکی (Biotope) که در آن قرار دارند. برای مثال اقیانوس، رودخانه، بیابان، باغچه، یک گلدان و حتی نوک یک مداد یا تار مو همگی از مصادیق اکوسیستم می باشند چرا که در تمامی مثال های فوق موجودات زنده ای وجود دارند که در یک محیط فیزیکی قرار دارند (در نوک مداد یا تار مو، چه موجودات زنده ای وجود دارد؟). اما آیا وجود موجود زنده در محیط فیزیکی تنها ویژگی مشترک این اکوسیستمها است؟ در واقع کلیه اکوسیستهای فوق دارای دو ویژگی مشترک دیگر می باشند. نخست آنکه کلیه اکوسیستهای یاد شده نیازمند دریافت انرژی هستند. برای مثال در صورت عدم وجود تشعشع خورشید هیچیک از اکوسیستهای فوق قادر به ادامه فعالیت نیستند. در واقع اصلی ترین منبع انرژی اکوسیستهای طبیعی خورشید می باشد. دیگر خصوصیت مشترک اکوسیستم ها وجود چرخه ای از ترکیبات شیمیائی می باشد که در طی آن این ترکیبات دائماً از حالت ساده به پیچیده و متعاقباً از حالت پیچیده به ترکیبات ساده تبدیل می شوند. برای مثال در اکوسیستم جنگل با فتوسنتز گیاهان ترکیبات ساده دی اکسید کربن و آب به ترکیبات پیچیده ای مثل قندها و متعاقباً به ترکیبات بسیار پیچیده نظیر پروتئین ها، چربی ها و اسیدهای نوکلئیک تبدیل می شوند. سپس با پیر شدن و خاتمه عمر، برگ یا کل گیاه تجزیه شده و ترکیبات پیچیده یاد شده به مولکول های ساده ای نظیر دی اکسید کربن، آب و آمونیاک تجزیه می گردند. این مسیر تبدیل ترکیبات شیمیائی که چرخه بیوژئوکمیکال (Biogeochemical cycle) نامیده می شود در تمامی اکوسیستم ها مشاهده می شود.  

نوشته شده توسط  در ساعت 16:44 | لینک  | 

 

کلمه اکولوژی دارای منشاء یونانی و متشکل از دو کلمه Oikos  به معنی خانه، ماوا یا محیط زیست وLogia به معنی مطالعه و بررسی می باشد. بر این اساس اکولوژی در فارسی به بوم شناسی ترجمه گردیده است. همانگونه که از این نام پیداست اکولوژی یا بوم شناسی علمی است که به مطالعه رابطه بین موجود زنده و محیط زیست می پردازد. برای مثال بررسی اثر تغییرات  درجه حرارت بر رشد و نمو گیاهان یک جنگل مطالعه ای اکولوژیکی است. البته بایستی توجه داشت که رابطه بین موجودات زنده و محیط زیست یک رابطه دوطرفه می باشد به این معنی که نه تنها محیط زیست بر موجود زنده اثر گذار است بلکه موجودات زنده نیز بر محیط زیست پیرامون خود تاثیر گذار هستند. برای مثال در جنگل فوق الذکر وجود گیاهان بر درجه حرارت محیط تاثیر گذار بوده و باعث کاهش نوسانات روزانه و سالیانه محیط می شود. مطالعه اثر آلاینده های زیست محیطی نظیر سموم علفکش، آفتکش، کودهای شیمیائی، گازهای گلخانه ای، اوزون، اشعه ماوراء بنفش و ... مثال هائی از مطالعات اکولوژیک می باشند که امروزه به عنوان مهمترین دغدغه های بشر مطرح هستند. 

قدمت علم اکولوژی چقدر است؟در واقع بشر همیشه برای تداوم بقا نیازمند اطلاعاتی بوده که امروزه در چارچوب علم اکولوژی قرار می گیرند. برای مثال بشر شکارچی اولیه برای دستیابی به شکار مورد نظر به اطلاعاتی در خصوص نیاز غذائی شکار، محیط زیست مطلوب حیوان و ... نیازمند بوده است و یا اینکه بعداً انسان کشاورز متوجه شد بذور در ایامی از سال رشد و نمو بهتری دارند. بنابراین می توان گفت قدمت علم اکولوژی تقریباٌ برابر با قدمت حیات بشر بر روی زمین می باشد. نخستین مکتوباتی که مطالب آن در قالب علم اکولوژی قابل دسته بندی می باشد به نوشته های بقراط و ارسطو بازمی گردد. هر چند مطالعات اکولوژیک (نظیر زنجیره غذائی، بررسی سیستم حیاتی تپه های مرجانی و ...)تا اوایل قرن بیستم در قالب علم زیست شناسی انجام می شد، ولی نخستین بار در آغاز قرن گذشته علم اکولوژی توسط محققی به نام ارنست هکل (Ernst Haeckel) به عنوان شاخه ای مستقل از علم زیست شناسی ارائه گردید. هم اکنون اکولوژی در کنار سایر شاخه های زیست شناسی مانند فیزیولوژی، ژنتیک، سیتولوژی و مولکول های حیاتی بخش مهمی از علم زیست شناسی را به خود اختصاص داده که دارای گرایش های متعددی نظیر اکولوژی جانوری (که خود قابل تقسیم به اکولوژی آبزیان، حشرات، پرندگان و ... است)، اکولوژی گیاهی (که قابل تقسیم به اکولوژی گیاهان زراعی، علفهای هرز و ... است) می باشد.                  

نوشته شده توسط  در ساعت 20:30 | لینک  | 

مباحث زیست محیطی نظیر آلودگی های محیطی که بخش قابل توجهی از مطالعات اکولوژیک را به خود اختصاص می دهند از مهمترین دغدغه های بشر امروز محسوب می شود که تنها با شناخت دقیق محیط زیست و قوانین حاکم بر آن قابل کنترل می باشند. گرم شدن زمین، توسعه حفره لایه اوزون، افزایش میزان اشعه ماوراء بنفش، انقراض گونه های مختلف جانداران که هر یک تبعاتی بس خطرناک را به دنبال خواهند داشت از دیگر نگرانی های انسان امروزین می باشد که تنها در قالب علم اکولوژی قابل بررسی و کنترل خواهند بود. 

امروزه اکولوژی به عنوان شاخه ای از علم زیست شناسی در چنان درجه ای از اهمیت قرار دارد که تقریباٌ در تمامی گرایش های علوم تجربی و کشاورزی تدریس می گردد. گاه مباحث اکولوژیک در رشته هائی همچون زراعت، باغبانی، پرورش دام، طیور، آبزیان و نظایر آن بخش اعظم مطالب مربوطه را در بر می گیرد و بر این اساس دارای اهمیت ویژه برای بسیاری از رشته های تحصیلی می باشد. لذا توجه جدی این دسته از دانشجویان به مباحث بومشناختی بسیار ضروری می نماید. در این وبلاگ سعی شده است که دانشجویان علاقمند، با مفاهیم بنیادی این شاخه از علوم زیستی آشنا شوند. قطعاً نظرات بازدید کنندگان گرامی می تواند در ارتقاء کیفی مطالب وبلاگ مثمر ثمر باشد.   

نوشته شده توسط  در ساعت 0:40 | لینک  | 

امید است سال تحصیلی ۹۱-۹۰ برای کلیه دانشجویان عزیز سرشار از موفقیت نه تنها در امور تحصیلی که در تمامی شؤن زندگی باشد. تحصیل فقط به معنی کسب علم از راه خواندن و گاهی فقط حفظ کردن یکسری مفاهیم، فرمولها و جداول نیست. تحصیل به فرموده خداوند متعال دارای مراتبی است که تزکیه (پاکی نفس) در مرتبه نخست و فراگیری دانش در مرحله بعد قرار می گیرد (وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ سوره آل عمران - آیه ۱۶۴). امیدوارم در پایان سال تحصیلی جدید نه فقط معلومات علمی که نفس انسانی ما تعالی بیشتری یابد.   

نوشته شده توسط  در ساعت 22:52 | لینک  |